Wielkopolska.biz
Wielkopolska (za Wikipedią)
Województwo wielkopolskie - województwo utworzone w 1999 roku w środkowo-zachodniej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu środkowej Warty. Dzieli się na 4 powiaty grodzkie, 31 powiatów ziemskich i 226 gmin. Siedzibą wojewody i zarządu województwa jest Poznań.Województwo wielkopolskie zajmuje drugie miejsce w kraju pod względem powierzchni i trzecie pod względem liczby ludności.
| Herb | Powiat | Ludność | Pow. (km2) |
Gęst. zal. (os./km2) |
|---|---|---|---|---|
 |
107 019 | 69,42 | 1541,6 | |
 |
79 516 | 82,20 | 968,6 | |
 |
64 338 | 31,9 | 1999 | |
 |
554 221 | 261,85 | 2123,4 |
| Herb | Powiat | Siedziba powiatu (ludność tys.) |
Ludność | Pow. (km2) |
Gęst. zal. (os./km2) |
Urbanizacja (%) |
Miasta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
(19,5) |
47389 | 680,58 | 70 | 58,5 | ||
 |
(11,2) |
86939 | 1808,19 | 48 | 46,4 | ||
 |
(69,5) |
141719 | 1254,34 | 113 | 63,9 | ||
 |
(20,5) |
76052 | 810,34 | 93,85 | 42 | ||
 |
(14) |
49903 | 643,72 | 77,5 | 38 | ||
 |
(26) |
70821 | 587,7 | 120,5 | 39,65 | ||
 |
(107) |
81166 | 1160,02 | 70 | 1,9 | ||
 |
(14,7) |
55903 | 600,39 | 93,1 | 26,3 | ||
 |
(23) |
88274 | 1011,03 | 87,3 | 37,9 | ||
 |
(79,5) |
125965 | 1578,71 | 79,8 | 14,1 | ||
 |
(24) |
78205 | 722,53 | 108 | 46,5 | ||
 |
(29,5) |
77440 | 714,23 | 108,4 | 60,2 | ||
 |
(64,3) |
51722 | 804,65 | 64,3 | 9,3 | ||
(10,9) |
36646 | 736,66 | 49,7 | 46,4 | |||
 |
(15) |
72725 | 1011,67 | 71,9 | 47,3 | ||
 |
(15) |
57042 | 712,65 | 80 | 50,8 | ||
 |
(72,4) |
159332 | 1160,65 | 137,3 | 53 | ||
 |
(14,4) |
54973 | 772,37 | 71,17 | 33,1 | ||
 |
(74,6) |
137562 | 1267,1 | 108,6 | 65,1 | ||
 |
(17,6) |
62407 | 711,91 | 87,7 | 28,2 | ||
 |
(554,2) |
319258 | 1899,61 | 168 | 40,1 | ||
 |
(21) |
59826 | 553,23 | 108,1 | 48,6 | ||
 |
(13) |
58516 | 837,91 | 69,8 | 28,9 | ||
 |
(13) |
87260 | 1119,55 | 77,9 | 48,4 | ||
 |
(22) |
55408 | 623,18 | 88,9 | 35,3 | ||
 |
(30) |
59307 | 574,41 | 103,2 | 57,6 | ||
 |
(28,7) |
83961 | 929,4 | 90,3 | 40 | ||
 |
(25) |
68552 | 1040,8 | 65,9 | 47,2 | ||
 |
(13,4) |
55591 | 680,03 | 81,7 | 24,1 | ||
 |
(29,1) |
74856 | 704,19 | 106,3 | 52,4 | ||
 |
(18,2) |
68737 | 1660,91 | 41,4 | 49,9 |
Historia
Prehistoria i starożytnośćPierwsze ślady bytności ludzi na terenie dzisiejszej Wielkopolski pochodzą sprzed około 11 tysięcy lat p.n.e. z okolic Wschowy. Są to groty oraz ostrza łowców reniferów reprezentujących kulturę ahrensburską. Prawdopodobnie ludzie ci, trudniący się łowiectwem, zbieractwem i rybołówstwem przebywali na terenach Wielkopolski jedynie w sezonie letnim, zaś zimą wędrując na południe. Około tysiąca lat później pojawili się przedstawiciele innej zbieracko-łowieckiej kultury łowców reniferów zwanej świderską, której podstawę.
W kolejnej fazie, około 8000 lat p.n.e., pojawili się ludzie reprezentujący kulturę komornicką, a po nich kulturę janisławicką. Obie te kultury należały do tak zwanej grupy "myśliwych z psem". Z czasów kultury janisławickiej pochodzą znaleziska Smolnie Wielkim oraz obozowisko odkryte w dolinie Głównej na poznańskim Janikowie. Pojawiali się również okazjonalnie przedstawiciele kultur zbieracko-łowieckich z terenu dzisiejszych północnych Niemiec (pozostawili po sobie ślady obozowiska na Komandorii w dolinie Cybiny).
Na przełomie V i IV tysiąclecia p.n.e. półkoczownicze ludy zbieracko-łowieckie zastąpiły względnie osiadłe ludy rolnicze, stosujące metodę wypaleniskową. Były to ludy kultury ceramiki wstęgowej, początkowo rytej (osada na Szelągu), a następnie kłutej (osady na Dębcu). Ludność ta przybyła na tereny Wielkopolski przez Śląsk i Bramę Morawską z obszarów leżących w dolinie Dunaju. Ślady ich bytności odnaleziono między innymi na zachód od Konina i na Pałukach. Nie jest pewne, czy przedstawiciele tych kultur wywędrowali, zostali wyparci bądź wchłonięci przez następną falę osadników reprezentującą kulturę pucharów lejkowatych, która pojawiła się na tych terenach około 3500 roku p.n.e. W młodszym neolicie zastąpiła ją kultura amfor kulistych, której przedstawiciele zajmowali się głównie pasterstwem. Ludzie ci pozostawili po sobie resztki obozowisk w dolinach Warty i Bogdanki. W tym samym czasie tereny na wchód od Warty odwiedzali przedstawiciele niżej rozwiniętej kultury ceramiki dołkowo-grzebykowej, którzy przybywali z północnego wschodu.
Około 2200 lat p.n.e. zaczęły pojawiać się grupy reprezentujące kultury ceramiki sznurowej, które przez niektórych badaczy uznawane są za pierwszą falę ludności o pochodzeniu indoeuropejskim. W początkach epoki brązu Wielkopolska znalazła się na północnym skraju obszaru objętego kulturą unietycką (z tego okresu pozostały groby na poznańskim wzgórzu św. Wojciecha), której centrum znajdowało się na terenie dzisiejszych Czech. Około 1500 roku p.n.e. miejscowa ludność zaczęła prezentować kulturę pounietycką, zwaną też kulturą przedłużycką.
W XIII w. p.n.e. na te ziemie przybyli Wenedowie, reprezentujący kulturę łużycką, a dokładniej zachodniołużycką. Niektórzy uważają, że była to ludność blisko spokrewniona z dzisiejszymi Słowianami, inni identyfikują ich z Ilirami bądź Dakami. Była to pierwsza na tych terenach kultura epoki żelaza. Nie powstał co prawda żaden duży ośrodek hutniczy, jednak żelazo pozyskiwano na terenie całego regionu z rud darniowych. Do najbardziej znanych stanowisk tej kultury należy osada w Biskupinie. Około roku 500 p.n.e. miała miejsce pokojowa penetracja tych ziem przez północny, zamieszkujący dzisiejsze Pomorze Gdańskie, odłam Wenetów reprezentujących kulturę pomorską. W ciągu około 100-150 lat obie grupy Wenetów zasymilowały się. W tym czasie w Wielkopolsce wytworzył się szlak handlowy łączący Półwysep Apeniński z ujściem Wisły (w przebiegu odpowiadał on rzymskiemu szlakowi bursztynowemu).
W IV w. p.n.e. tereny Wielkopolski zostały spustoszone przez najazdy mieszkających na południu Sigynnów, będących odłamem Scytów. Jednocześnie ze wschodu przybyła fala reprezentujących słabiej rozwiniętą kulturę wschodniołużycką (być może spokrewnionych ze Słowianami) Neurów. Istnieją hipotezy, że w rzeczywistości współdziałali oni ze Scytami. Nowi przybysze co prawda zdominowali dotychczasowych mieszkańców, lecz przejęli od nich sporo z ich kultury, łącząc ją z elementami własnymi. W ten sposób wykształciła się miejscowa odmiana kultury grobów kloszowych. W III w. p.n.e. zamarła wymiana z południem kontynentu, a poszczególne grupy etniczne zlały się ze sobą.
Około roku 125 p.n.e. pod wpływem kultury przemieszczających się przez Kujawy i Śląsk Celtów oraz wpływów rzymskich wykształciła się w dorzeczu Warty i Wisły kultura przeworska.
Kolejne wieki cechuje istnienie szlaku bursztynowego łączącego Rzym z południowym Bałtykiem. Docierały nim, głównie do wschodniej Wielkopolski, wpływy Rzymskie. W III i w. p.n.e. ze wschodu na zachód przez południową Wielkopolskę i Kujawy wędrowali Celtowie zaś z północy na południe wzdłuż szlaku bursztynowego różne plemiona germańskie (Skirowie i Bastarnowie w III w. p.n.e., Goci i Gepidowie oraz Burgundowie w III w. n.e.).
Średniowiecze
Handel zamarł w V wieku, kiedy to trwały najazdy Hunów. Wówczas ziemie Wielkopolski zdominował system drobnoplemienny. Obszar Wielkopolski zamieszkiwały już wówczas wg niektórych historyków najprawdopodobniej plemiona słowiańskie takie jak Serbów[14][15]. W VIII wieku Serbowie przenieśli się na zachód, nad Łabę, a dorzecze Warty zajął zachodni odłam Polan. Z nimi wiąże się powstanie nowego grodu na Ostrowie Tumskim, Gnieźnie, Ostrowie Lednickim czy Gieczu. Na początku X wieku władzę nad grodami plemiennymi Polan przejęli Piastowie.
Wielkopolska stanowiła centrum polityczne kraju do 1031 roku, gdy region spustoszyła reakcja pogańska oraz najazd Brzetysława I w 1038 roku.
W XIII wieku nastąpiła silna ekspansja Brandenburczyków na zachodnie granice Wielkopolski. Zajęli oni Ziemię Lubuską oraz kasztelanię santocką. Jednocześnie zajęli tereny na pograniczu Wielkopolski i Pomorza Zachodniego. W wyniku tych działań powstała Nowa Marchia. Silna polityka kolonizacyjna powiązana z tworzeniem nowych miast (np. Landsberg - dzisiejszy Gorzów Wlkp.) i osad wiejskich, doprowadziła z czasem do całkowitej germanizacji zajętych terenów. Pod koniec XIII wieku książęta wielkopolscy podejmowali próby zjednoczenia pod swoim przywództwem księstw polskich i odrodzenia Królestwa Polskiego, czego zwieńczeniem była koronacja na króla Polski Przemysła II. Po jego zamordowaniu przez Brandenburczyków Wielkopolska została podzielona wzdłuż rzeki Obry pomiędzy księcia śląskiego Henryka III Głogowczyka i księcia kujawskiego Władysława Łokietka, którego część została niedługo później opanowana przez czeskiego króla Wacława II, a po jego śmierci przez Henryka Głogowczyka i jego synów. Po powrocie Łokietka z wygnania rycerstwo wielkopolskie opanowała dzielnicę i oddało Łokietkowi, który po koronacji na króla Polski w Krakowie scalił ją na powrót w jednym państwie z Małopolską kończąc w ten sposób epokę rozbicia dzielnicowego. Po tym okresie poza Wielkopolską pozostały jednak już na stałe tereny Ziemi Lubuskiej oraz tereny zajęte przez Nową Marchię. Syn Łokietka Kazimierz Wielki zdołał jeszcze odzyskać wielkopolskie tereny położone w ziemię wschowską.
Dzieje nowożytne
Do końca XVIII wieku składała się z dwóch województw: kaliskiego i poznańskiego, a sejmiki ziemskie obu województw zbierały się w województwie kaliskim, w Środzie (od 1968 Środa Wielkopolska[16]).
II wojna światowa
Podczas niemieckiej okupacji nazwa tego regionu brzmiała "Warthegau" - czyli Kraj Warty. Zgodnie z wytycznymi władz okupacyjnych przeprowadzono w Wielkopolsce brutalną germanizację i eksterminację ludności. Namiestnik III Rzeszy Artur Greiser, uznając Polaków za "element niegodny do włączenia w społeczeństwo niemieckie", zarządził masowe wysiedlenia Wielkopolan na wschód[17]. Do końca 1939 r. wysłano do GG ok. 80 transportów - ogółem 87 883 osób. Do końca 1940 r. wysiedlenia objęły już ponad 250 tys. osób[18]. W sumie wysiedlono z tych terenów ok. 680 tys ludności polskiej. W 1941 r. nasilono politykę wysiedlania stąd Żydów do dowolnego z blisko 200 gett utworzonych na terenie GG. Z samego Poznania przesiedlono do GG ok. 70 tys. osób. Setki tysięcy ludzi, głównie młodych, czasem jeszcze przed osiągnięciem pełnoletności, wysiedlono jako robotników przymusowych w głąb Rzeszy.
Na miejsce Polaków i Żydów napływały grupy Niemców ze Wschodu, z terenów zajętych przez ZSRR. Dalszymi grupami byli Niemcy z Wołynia - ponad 50 tys., z Galicji - ponad 50 tys., z Podlasia - prawie 10 tys. Zgodnie z porozumieniem z ZSRR, rozpoczęto w 1940 r. politykę "repatriacji" dziesiątek tysięcy Niemców z Besarabii, Bukowiny i innych części Rumunii. Istniały plany sprowadzenia na te tereny Niemców zamieszkujących obie Ameryki.
Przypisy
14. Jerzy Topolski (red) Dzieje Poznania, tom I cz. 1 do roku 1793, Warszawa-Poznań 1988, Państwowe Wydawnictwo Naukowe ISBN 83-01-08195-3
15. Henryk Łowmiański, "Dzieje Polski", Warszawa 1963-1985, PWN
16. Zarządzenie nr 17 Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1968 r. w sprawie zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i obiektów fizjograficznych (M.P. z 1968 r. Nr 6, poz. 34).
17. Czesław Łuczak "Położenie ludności polskiej w Kraju Warty 1939 - 1945", Wydawnictwo Poznańskie 1987
18. Maria Rutowska, "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941" Instytut Zachodni, Poznań 2003, ISBN: 83-87688-42-8
Kontakt: kriskris2009 [] o2.pl